“Tôi giơ máy quay lên mà nước mắt nhạt nhoà. Bên cạnh, các đồng chí Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp... đưa tay gạt nước mắt. Bác nằm đó, bình thản lạ kỳ…” Hơn 30 năm sau ngày bấm những thước phim cuối đời của Bác, ông Nguyễn Thanh Xuân vẫn chưa hết rưng rưng...

Nhà ông Xuân nằm sát dưới chân núi Chung- xã Kim Liên huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Thời niên thiếu của ông cũng là lúc Nguyễn Tất Thành (tên thời trẻ của Hồ Chủ tịch) đã xa quê bôn ba khắp năm châu tìm đường cứu nước. 17 tuổi, ông Xuân nhập ngũ vào Sư đoàn công pháo 351, tham gia nhiều chiến dịch lừng lẫy như Tây Bắc, Thượng Lào, Điện Biên Phủ... Vì vóc dáng nhỏ bé nhất đơn vị ông Xuân được chuyển sang làm công binh chuyên đào công sự.

Từ lính công binh đến phóng viên chiến trường

Tình cờ trong lần hành quân về tiếp quản thủ đô, đơn vị của ông Xuân đóng tại Bưởi được Tổng cục chính trị mời tham gia đóng bộ phim “Dưới cờ quyết thắng” của Điện ảnh quân đội. Ông Xuân cũng không thể ngờ, đó chính là một bước ngoặt lớn lao trong cuộc đời ông. Sau khi tham gia bộ phim này, ông chính thức được điều về Điện ảnh Quân đội phụ trách làm khói lửa cho các cảnh quay. Niềm đam mê điện ảnh ngấm dần, thôi thúc ông mò mẫm học cách cầm máy mỗi khi có dịp. Chiến tranh phá hoại nổ ra, bất ngờ ông được đơn vị giao máy quay và trở thành phóng viên quay chính. Những thao tác bấm máy “học lỏm” trong thời gian trước đây đã thực sự phát huy tác dụng.

Bộ phim đầu tiên ông Xuân trực tiếp cầm máy nói về tiểu đoàn Anh hùng Nguyễn Viết Xuân: “Nhằm thẳng quân thù, bắn !”. Sau bộ phim này ông cùng 6 anh em trong đơn vị được cử đi học tại trường Đại học điện ảnh. Nhưng sự học của ông lại tiếp tục bị ngắt quãng khi chuẩn bị thi tốt nghiệp thì được lệnh đi thành cổ Quảng Trị, trở thành phóng viên chiến trường chủ chốt của Xưởng phim quân đội tham gia vào các mũi tiến công của quân ta ở mặt trận này. Năm 1975, trong khi cùng đoàn đi làm bộ phim “Đại thắng mùa xuân năm 75”, ông bất ngờ tách đoàn, một mình vào Đà Lạt để thực hiện bộ phim “Đà Lạt vào xuân”- bộ phim màu đầu tiên của Điện ảnh quân đội.

Và 5000 thước phim vô giá

Hơn 30 năm cầm máy, thực hiện rất nhiều bộ phim nhưng ông Xuân không thể nào quên những giây phút được gặp và làm phim về Bác Hồ. Năm 1969, không ít lần ông được cử đi quay phim về Bác Hồ như lần Bác về thăm trận địa pháo binh, thăm bộ đội Hải quân... Hình ảnh Bác Hồ đội mũ sắt cầm thuốc lá chia cho các chiến sỹ pháo binh hẳn đã được sử dụng trong rất nhiều bộ phim tài liệu về cuộc đời Hồ Chủ Tịch.

Nhưng chuyến “công cán” khiến ông nhớ nhất và không thể ngờ lại là thực hiện những thước phim cuối cùng về Bác. Ngày 29/8/1969, ông Xuân được thông báo chuẩn bị đồ đạc để lên đường nhận nhiệm vụ đặc biệt. Cùng đi còn có các ông Trần Anh Trà, Nguyễn Hữu Vân và anh lái xe Hoàng Hè. Khoảng 3h sáng ngày 29/8, tất cả được đưa vào Phủ Chủ Tịch nhưng vẫn không hay biết gì về công việc được giao. Sáng hôm sau, khi ông Vũ Kỳ đến thông báo về tình hình sức khoẻ của Bác, cả đoàn bắt đầu mơ hồ hiểu rằng công việc gì đang đón đợi họ. Nhưng hết ngày hôm đó, cả đoàn vẫn chỉ có nhiệm vụ: chờ đợi. Sáng 1/9, ông Vũ Kỳ đến thông báo: Sức khoẻ của Bác đã có khá hơn, Bác đang cố giữ sức khỏe để sáng mai ra mắt đồng bào trong ngày lễ kỷ niệm độc lập. Ông Xuân còn nhớ như in chi tiết khi đồng chí Võ Nguyên Giáp xúc một thìa cơm từ trong liễn vào bát của Bác, Bác đã nói: “Bác ăn được 2-3 thìa chứ đâu phải một thìa”. Mọi người đứng xung quanh rất phấn khởi và tin rằng ngày mai Bác sẽ ra dự ngày Quốc khánh với nhân dân. Trong lòng ông Xuân cầu mong rằng: “Đây chưa phải là lần cuối ông và những đồng nghiệp được làm phim tư liệu về Bác”.

Thế nhưng buổi chiều ngày 1/9, ông Xuân và ông Trần Anh Trà bất ngờ được lệnh vào chỗ Bác. Gương mặt đầy lo âu của các đồng chí Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Trần Quốc Hoàn vây quanh giường bệnh đã cho thấy: sức khỏe của Bác đã rất nguy kịch.

“Đầu óc tôi căng ra, cố ngăn những giọt nước mắt. Phía bên kia, Trần Anh Trà lén đưa khăn mùi xoa lên lau mắt. Tôi nhớ ra, phải ghi lại những giờ phút này. Một toàn cảnh từ xa, các đồng chí trong Bộ Chính trị, các bác sỹ, chuyên gia Liên Xô, Trung Quốc đang vừa thương cảm, lặng lẽ, vừa hối hả, vừa khẩn trương bên Bác...”, ông Xuân hồi tưởng lại.

Suốt cả buổi chiều, tối và đêm 1/9, ông Xuân cùng các đồng nghiệp túc trực bên Bác. 8 giờ sáng 2/9, quảng trường Ba Đình đã đông nghịt người, đại biểu nhân dân các tỉnh- thành trong nước và bạn bè quốc tế đã tề tựu đông đủ, chờ đợi Bác. Đúng thời điểm ấy, Bộ Chính trị họp phiên bất thường. Ông Xuân hiểu rằng điều mọi người không muốn đã và đang đến. Nguyễn Thanh Xuân đưa máy lên, tự nhủ những tư liệu này thật quan trọng, mỗi thước phim sẽ thể hiện trách nhiệm cao nhất với lịch sử, dân tộc. Bác trút hơi thở cuối cùng khi cuộc họp của Bộ Chính trị vẫn chưa kết thúc. Cả hội nghị lặng đi trong giây lát rồi tất cả cùng lao về một hướng- nơi Bác đang nằm... Những tiếng khóc nức nở, những bàn tay của học trò, đồng chí đặt lên ngực Bác đầy tôn kính. Ông Xuân giơ máy quay lên, nước mắt giàn giụa, khung hình nhòe nước mắt

Ròng rã suốt 5 ngày đêm, ông Xuân cùng đồng đội không bỏ sót một cảnh quay nào. Hơn 5.000 mét phim vô giá nhất trong sự nghiệp cầm máy của ông đã được thực hiện trong quãng thời gian ngắn ngủi đó. Chiếc máy quay Convát mang số hiệu 67083 của Nga ông dùng để thực hiện những cảnh quay này hiện đang được trưng bày trong Viện Bảo tàng quân đội.

20 năm sau, những thước phim quý giá ấy của ông được công bố đầy đủ trong bộ phim “Những giây phút cuối cùng của Bác Hồ”. Chính dịp này ngày tháng Bác ra đi được công bố lại đúng với sự thật lịch sử - cái sự thật mà hai thập kỷ qua ông Xuân đã nguyện “sống để dạ, chết mang theo”.../.

Theo VOV