Ở Huế có tới 12 di tích liên quan đến tuổi thơ của Bác Hồ như làng Dương Nỗ, Trường Quốc Học, đường Đông Ba .v.v… Trong đó địa chỉ gây xúc động nhất là Ngôi nhà Thành Nội

“Dãy nhà gian ngói, bếp tranh”…

Ngôi nhà Thành Nội là nơi Bác sống với cha mẹ trong 5 năm trời, sau này mang số 112 đường Mai Thúc Loan - đầu thế kỷ XX gọi là đường Đông Ba. Năm 1895, cậu bé Nguyễn Sinh Cung vừa tròn 5 tuổi đã cùng anh Nguyễn Sinh Khiêm theo mẹ vào Huế. Bà Hoàng Thị Loan mới 25 tuổi đã gánh con vượt đèo Ngang vào nuôi chồng “dùi mài kinh sử”.

Thời gian đầu, ông Sắc cùng vợ con ở nhờ trong một ngôi nhà trước Viện Đô Sát (nay là Trường  PTCS Thuận Thành), sau đó mới thuê được căn nhà 112 Mai Thúc Loan và cải tạo thành nơi cư trú của gia đình trong 5 năm (1895 - 1901) để chuẩn bị cho kỳ thi Hội năm Mậu Tuất 1898. Để có tiền giúp chồng theo đuổi khoa cử và nuôi con, bà Hoàng Thị Loan đã mang từ Nam Đàn vào chiếc xa quay, bộ khung cửi dệt vải.

Tại đây, bà đã sinh hạ thêm người con thứ tư nhưng chẳng bao lâu sau bà qua đời vào ngày 19 tháng chạp, áp Tết Canh Tý (7-2-1901) lúc mới 33 tuổi  do bị bệnh nặng, trong khi ông Nguyễn Sinh Sắc đi coi thi ở Thanh Hóa rồi về làng Kim Liên xây mộ cho song thân. Ông Sắc đi chuyến ấy mang theo cả Nguyễn Sinh Khiêm nên ở nhà lúc đó chỉ có Nguyễn Sinh Cung mới 11 tuổi cùng đứa em nhỏ mới sinh.

Sau đám tang vợ một thời gian ngắn, ông Sắc đưa các con về quê. Để chuẩn bị cho các con đi thi sau này, ông Sắc đã đổi tên Nguyễn Sinh Khiêm thành Nguyễn Tất Đạt, còn Nguyễn Sinh Cung thành Nguyễn Tất Thành vì chữ “Khiêm” là chữ húy của vua Tự Đức. Năm 1905, ông Nguyễn Sinh Sắc lại đưa 3 chị em vào Huế. Vào Huế lần này, hai anh em Tất Đạt, Tất Thành được học ở Trường Tiểu học Pháp -Việt Đông Ba, năm 1908 chuyển lên học Trường Quốc Học - Huế. Sau vụ tham gia biểu tình chống thuế năm 1908, đến năm 1909, Nguyễn Tất Thành bí mật rời Huế vào Nam.

Qua lời kể của ông Cả Khiêm và bà Thanh về ngôi nhà Thành Nội, trong bài Đi từ giữa một mùa sen, nhà thơ Thanh Tịnh có thơ tả rất chi tiết: “Ăn nhờ ở đậu lân la / Mới thuê được một căn nhà hướng Nam / Xế hiên một gốc mai vàng / Trước sân bông bụt một hàng rào thưa / Bên này nhà chú thợ cưa / Bên kia nhà một viên thừa bộ binh / Dãy nhà gian ngói bếp tranh / Chênh chênh nhìn phía cổng thành Đông Ba...”.

Để di tích thêm sống động

Trải trăm năm biến động, đến nay ngôi nhà 112 Mai Thúc Loan, Huế vẫn còn trên nền đất cũ. Năm 1901, sau khi bà Hoàng Thị Loan mất, cụ Nguyễn Sinh Sắc không thuê ngôi nhà đó nữa. Sau đó, căn nhà được một gia đình khác thuê lại. Một trong những người con gái của gia đình đó là bà Nguyễn Thị Thịnh, 84 tuổi, hiện cư trú ở Nha Trang. 5 năm trước, bà được Bảo tàng Hồ Chí Minh mời ra Huế để tham gia đóng góp ý kiến về việc phục chế lại ngôi nhà cùng toàn bộ nội thất từ chiếc giá sách của ông đồ Sắc đến chiếc xa quay, khung cửa, cánh võng, nón lá, yếm, khăn, đôi quang gánh của bà Hoàng Thị Loan. Đồng thời, các cơ quan hữu quan tổ chức thu thập tranh ảnh và những câu chuyện có liên quan đến thời niên thiếu của Bác Hồ ở Huế để di tích thêm sống động.

SGGP online